Bir şey mi arıyorsunuz?

Bir konu, bir kelime, aklınızda kalan bir cümle.

Yazılara dön

Cumhuriyet 103 yaşında: Meclis’in sorusu cevapsız kalmamalı

Yazılı soruya 15 günde cevap anayasal bir yükümlülük; geçen yasama yılında 14.354 sorudan yalnızca 914’ü süresinde cevaplandı. Uyarı değil, kural lazım.

Cumhuriyet 103 yaşında: Meclis'in sorusu cevapsız kalmamalı yazısının kapak görseli

Cumhuriyet’in 103. yılında bence en çok konuşmamız gereken şey, Meclis’in en basit denetim aracının işlemediğidir. Anayasa, milletvekilinin yazılı sorusuna on beş gün içinde cevap verilmesini emrediyor. Geçen yasama yılında bu kurala uyulan soru, işleme alınanların yüzde 7’sine bile ulaşmadı.

Uyarı yazısıyla düzelmeyen bir sorunun çözümü daha çok uyarı değil, kurala bağlanmış bir hesap verme düzenidir.

Bunu bayram gününde yazmamın nedeni basit. Cumhuriyet egemenliği milletin seçtiği temsilcilere verdi. Temsilcinin sorusu cevapsız kalıyorsa, egemenlik de kâğıt üzerinde kalır.

Ne oldu?

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, dün Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Meclis’in 2027 bütçesi görüşülürken soru önergeleri hakkındaki eleştirilere cevap verdi. Göreve geldiğinden bu yana bütün bakanlıklara soruların vaktinde cevaplanması için 6 kez yazı yazdığını söyledi ve ekledi: “Benim Meclis Başkanı olarak yürütmedeki herhangi bir arkadaşımızın yerine geçerek cevap yazma imkanım yok.” Meclis Başkanlığı’nın reddettiği önergelerin oranının yüzde 0,82’ye düştüğünü de belirtti.

Rakamlar Meclis’in kendi faaliyet raporunda. 28. Dönem 4. Yasama Yılı raporuna göre işleme alınan 14.354 yazılı sorudan yalnızca 914’ü süresinde cevaplandı.

5.806 soru süre dolduktan sonra cevap aldı; 5.395 soru ise süresi geçtiği hâlde cevapsız kaldı. Aynı raporda TBMM Başkanına yöneltilen 129 sorudan 125’inin süresinde cevaplandığı, kalan 4’ünün süresinin devam ettiği yazıyor.

Meclis Başkanlığı bu tablo için 5 Aralık 2025’te ve 18 Haziran 2026’da Cumhurbaşkanı Yardımcısına ve bakanlıklara yazı göndererek cevapların “süresi içinde, yeterli ve tatminkar nitelikte” hazırlanmasını istedi.

Arka plan: Sorun bir yılın değil, bir dönemin

Bu tablo tek bir yasama yılına ait bir aksilik değil. TBMM Başkanvekili Bekir Bozdağ’ın paylaştığı verilere göre 28. Dönem’de 12 Mayıs 2026 itibarıyla verilen 44.154 yazılı sorudan 6.157’si süresinde, 24.053’ü süre geçtikten sonra cevaplanmıştı; 12.742 soru hâlâ cevap bekliyordu.

2017’deki anayasa değişikliğiyle bakanlara yönelik sözlü soru ve gensoru kalktı; yürütmeyi denetlemek için milletvekilinin elinde kalan en doğrudan araç yazılı sorudur. Diğer araç Meclis araştırmasıdır. Aynı raporda 1.370 araştırma önergesinden yalnızca 11’inin kabul edildiği, 1.324’ünün Genel Kurul gündeminde beklediği görülüyor.

Bu blogda son bir haftada Meclis’in denetim yetkisine üç kez farklı kapılardan girdim: basın özgürlüğü araştırmasının reddi, fon kanununda Meclis’e raporlama eksikliği ve Kızılay teklifinde denetim maddelerinin yokluğu. Soru önergesi tablosu bunların ortak paydası.

Aynı hafta Plan ve Bütçe Komisyonu’nda iki muhalefet milletvekili, yürütmenin harcamalarını daha etkin ve şeffaf denetlemek için Meclis’te bir “Kesin Hesap Komisyonu” kurulmasını istedi. Yani tartışma yalnızca sorularla sınırlı değil; Meclis’in harcamayı, kararı ve uygulamayı izleme kapasitesi bir bütün olarak masada.

Bana göre neden önemli?

1. Cevapsız soru, cevapsız vatandaştır

Milletvekili soruyu kendi merakı için sormuyor. Bir çiftçinin desteği, bir öğretmenin ataması, bir fabrikanın ruhsatı, bir mahallenin yolu çoğu zaman bir soru önergesine dönüşüyor. Bence bir bakanlık on beş günde cevap vermediğinde aslında o soruyu milletvekiline soran vatandaşı bekletiyor. Süresi dolup cevapsız kalan 5.395 soru, o kadar konunun ve o konuların arkasındaki insanların beklemeye devam etmesi demektir.

2. Meclis yapabiliyorsa bakanlık da yapabilir

En çarpıcı karşılaştırma raporun kendisinde. TBMM Başkanına yöneltilen soruların neredeyse tamamı süresinde cevaplanıyor. Yürütmeye yöneltilen sorularda bu oran yüzde 7’nin altında.

Hacim farkını biliyorum; Meclis Başkanlığına gelen soru sayısı bakanlıklarınkiyle kıyaslanamaz. Ama bana göre yüzde 7’nin altındaki bir oranı yalnızca hacimle açıklamak mümkün değil. Kurum hesap vermeyi iş tanımının parçası saydığında süre tutturulabiliyor.

3. Uyarı yazısı yaptırım değildir

Meclis Başkanı’nın altı yazısını ve Başkanlığın iki resmî uyarısını önemsiyorum; sorunun Meclis yönetimi tarafından da kabul edilmesi değerlidir. Ama tablo ortada: Yazılar gönderildi, rakamlar düzelmedi. Bence anayasal bir yükümlülüğün tek güvencesi Meclis Başkanının nezaket yazısıysa, o yükümlülük fiilen isteğe bağlı hâle gelmiştir.

Karşı görüş: “Soru sayısı çok, bakanlıklar boğuluyor”

Bu itirazı ciddiye alıyorum. Bir yılda 14 bini aşan soru gerçekten büyük bir yük. Soru önergesinin kimi zaman bilgi almaktan çok gündem yaratmak için kullanıldığı da söylenir. Bazı soruların çok geniş kapsamlı olduğu, bazılarının aynı konuyu tekrar ettiği de doğru; raporun kendisi 115 mükerrer önergeyi işleme koymadığını yazıyor.

Ama bu itiraz üç şeyi açıklamıyor. Birincisi, sorun yalnızca gecikme değil; 5.395 soru süresi geçtiği hâlde hiç cevap almamış.

İkincisi, yük gerçekse çözümü sessizlik değil, şeffaf bir süre uzatma usulüdür. Bir bakanlık “bu soruya 30 günde cevap vereceğim, gerekçem şu” diyebilmeli.

Üçüncüsü, soru gündem amaçlı da olsa Anayasa cevap yükümlülüğünü sorunun niyetine göre ayırmıyor; kısa ve açık bir cevap, gösteriyi de en hızlı bitiren yoldur. Rakamlar ise süresi dolan soruların büyük çoğunluğunda sürenin sessizce aşıldığını gösteriyor.

Ne yapılmalı?

Önerilerim kısa vadeden uzun vadeye şunlar:

  • Bütçe görüşmelerinde cevap karnesi: Plan ve Bütçe Komisyonu’nda her bakanlığın bütçesi görüşülürken, o bakanlığa yöneltilen soruların süresinde cevaplanan, geç cevaplanan ve cevapsız sayıları tutanağa girsin. Bütçe hakkı ile soru hakkı aynı masada konuşulsun. Bunun için kanun değişikliği beklemeye gerek yok; komisyon kalan kurum bütçelerinde hemen başlayabilir.
  • Aylık açık veri: TBMM sitesinde bakanlık bazında, her ay güncellenen bir cevap tablosu yayımlansın. Vatandaş, hangi bakanlığın soruya ne kadar sürede cevap verdiğini tek sayfada görsün.
  • Şeffaf süre uzatma: İçtüzük’e, bakanlığın gerekçeli olarak bir defaya mahsus ek süre isteyebileceği bir usul eklensin. Gerekçesiz süre aşımları ise aylık tabloda ayrıca işaretlensin.
  • Cevabın asgari niteliği: Başkanlığın kendi ifadesiyle “yeterli ve tatminkar” cevabın ölçütü yazılsın: soru maddeleri tek tek cevaplanmalı, verilemeyen bilgi için yasal gerekçe gösterilmeli.
  • Araştırmada azınlık hakkı: Uzun vadede Meclis araştırması bir azınlık hakkına dönüştürülmeli. Almanya Anayasası’nın 44. maddesi, üyelerin dörtte birinin talebi hâlinde araştırma komisyonu kurulmasını Federal Meclis için zorunlu kılıyor. Benzer bir eşik, denetimin çoğunluğun iznine bağlı olmasını sona erdirir.

Bu önerilerin hiçbiri bir partinin değil, Meclis’in kurumsal çıkarına. Bugün muhalefette olan yarın iktidar olabilir; soru hakkını güçlendiren kural herkesi aynı ölçüde bağlar. Hızlı ve dolu bir cevap, iktidar ile muhalefet arasındaki tartışmayı da veriye dayalı hâle getirir; kimse “bilgi verilmedi” şikâyetine sığınamaz.

Kapanış

YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel, 29 Ekim mesajında “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” inancını hatırlattı. Bence 103. yılda o cümleye verilebilecek en somut cevap, milletin temsilcisinin sorduğu soruya on beş gün içinde cevap veren bir devlettir. Cumhuriyet’i kutlamanın bir yolu da onun kurduğu Meclis’in sorusunu cevapsız bırakmamaktır.

Kaynaklar

Siz ne düşünüyorsunuz?

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.