Çocukları sosyal medyanın en sert yüzünden korumak için yaş sınırı koymak bence doğru bir karardır. Ama 1 Kasım’da yürürlüğe giren düzenleme, çocuğu korurken yetişkinlerin dijital izini de kayıt altına alma riskini açık bırakıyor. Yaş doğrulamasının devlet tarafında hangi kaydı bıraktığı, bu kaydın ne kadar saklanacağı ve kimin erişebileceği yazılmadıkça güven eksik kalır. Önerim net: Bu kural, 31 Mart 2027’deki son tarihten önce yönetmeliğin kendisine yazılmalı.
Ne değişiyor?
“Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik” 10 Ekim 2026’da Resmî Gazete’de yayımlandı ve Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından hazırlandı. Dayanağı, Nisan ayında Meclis’ten geçen 5651 sayılı Kanun değişikliği. 1 Kasım’dan itibaren 15 yaşını doldurmamış çocuklara hesap açılmayacak; mevcut hesapların da 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez doğrulanması gerekiyor.
Doğrulama e-Devlet üzerinden üretilen bir “yaş doğrulama belirteci” ile yapılıyor. Belirteç, kullanıcının yalnızca 15 ve 18 yaş eşiğini geçip geçmediğini gösteriyor; ad, doğum tarihi ve kimlik numarası platforma gitmiyor. 15–17 yaş grubunda hesaplar varsayılan olarak gizli, canlı yayın kapalı, sonsuz kaydırma ve kişiselleştirilmiş reklam yasak; mesaj yalnızca takip edilen hesaplardan alınabiliyor.
Kurala uymayan platforma önceki yıl küresel cirosunun yüzde 3’üne kadar idari para cezası verilebiliyor; uyum sağlanmazsa mahkeme kararıyla bant genişliği önce yüzde 50, sonra yüzde 90’a kadar daraltılabiliyor. Kullanıcıya ayrıca bir ceza öngörülmüyor. Belirtecin teknik yapısı ve doğrulama adımları ise yönetmelikte değil, Başkanlığın çıkaracağı rehberde düzenleniyor.
Doğru olan taraf
Bu düzenlemenin iyi yanlarını görmezden gelmek haksızlık olur. Çocuk hesabının varsayılan olarak gizli olması, yabancıların çocuğa doğrudan mesaj atamaması, sonsuz akışın ve çocuk verisiyle profillemenin yasaklanması, yıllardır eğitimcilerin ve ailelerin istediği şeylerdi. Hesap kapatma kararlarına itirazın ücretsiz olması ve yalnızca otomatik sistemlerle değil insan incelemesiyle sonuçlanması da önemli bir güvence.
Platform tarafındaki veri tasarımı da bence yerinde. Bir uygulamanın, kullanıcının “18 yaşından büyük” olduğunu bilmesi için doğum tarihini, kimlik numarasını ya da yüz fotoğrafını almasına gerek yok. Yazılım geliştiren biri olarak şunu söyleyebilirim: Gereğinden fazla veri toplamayan sistem, sızıntıya karşı da en güvenli sistemdir.
Asıl soru devlet tarafında
Belirteç platforma isim götürmüyor; ama onu üreten e-Devlet, kimin belirteç aldığını zaten biliyor. Lexpera Blog’da 15 Ekim’de yayımlanan değerlendirmesinde Doç. Dr. Muammer Ketizmen ve Av. Dr. Aslıhan Kart, Başkanlığın belirteci kimin ürettiğine dair kayıt tutup tutmayacağının ve bu kayıtların saklama süresinin yönetmelikte açık olmadığını belirtiyor. Aynı tespiti başka hukuk değerlendirmeleri de yapıyor: Belirtecin hangi platform için üretildiği bilgisinin saklanıp saklanmayacağı düzenlenmemiş.
Bence mesele teknik bir ayrıntı değil, ifade özgürlüğü meselesidir. Aynı yazarlar, doğrulamayı yürüten kurumun içerik konusunda da yetkili olmasının “kişilerin anonim ifade imkânı bakımından caydırıcı etki doğurabilecek bir yoğunlaşma yaratmaktadır” diye uyarıyor. Basın özgürlüğü üzerine daha önce yazdığım gibi, insanların ne söylediği kadar, söylediğinin kayda geçtiğini düşünmesi de konuşma cesaretini etkiler.
Bugün bu kaydın tutulduğunu söylemiyorum; tutulmayacağına dair yazılı bir kural olmadığını söylüyorum. Hukuk devletinde güven, iyi niyet beyanıyla değil, metne yazılmış sınırla kurulur. Çocuk verisini profillemeyi platformlara yasaklayan bir düzenleme, devletin kendi tarafındaki veriye de aynı açıklıkla sınır çizmelidir.
Kuralın etkisi de sorgulanmalı
İkinci zayıf nokta etkinlik. Ketizmen ve Kart’ın değerlendirmesine göre yönetmelik, “bir yetişkinin ürettiği belirtecin çocuğun hesabında kullanılmasına karşı bir güvence içermemektedir.” Yani bütün yetişkinlerden devlet altyapısıyla doğrulama istenirken, kararlı bir çocuğun bir büyüğünün belirteciyle hesap açmasının önü kapanmış değil.
Hesabı askıya almayı tetikleyen “makul şüphe” ölçütü de tanımlanmamış; bu takdir fiilen platformlara bırakılıyor. Bence bu, bir yandan masum kullanıcıların hesabının kapanması, öbür yandan platformların yaşı tahmin etmek için daha fazla davranış verisi işlemesi riskini doğurur. Çocuğu korumak için yazılan kural, dolaylı yoldan daha fazla izlemeye kapı açmamalı.
Ölçülülük sorusu da ortada duruyor. Aynı değerlendirmede, bütün yetişkin kullanıcıların devlet altyapısı üzerinden doğrulama yapmak zorunda bırakılmasının gerekli ve orantılı olup olmadığı soruluyor; e-Devlet’e erişimi olmayan yetişkinlerin iletişim araçlarının dışında kalabileceği hatırlatılıyor. Bence yaşlılar, yurt dışında yaşayan vatandaşlar ve dijital hizmetlere erişimi zayıf kesimler için bu ayrıntı küçük değil. Bir çocuk koruma kuralı, yetişkinlerin haber alma ve iletişim hakkını fiilen daraltmamalı.
Bir başka sorun ise sahada başladı bile. Dezenformasyonla Mücadele Merkezi 23 Ekim’de, “Hesabınız kapatılacak” ya da “yaş doğrulamanızı hemen yapın” gibi sahte mesajlarla kişisel ve finansal bilgilerin ele geçirilmeye çalışıldığını duyurdu. Milyonlarca kişiden aynı işlemi yapması istendiğinde dolandırıcılık da bu takvimi izliyor.
Karşı görüş: “Çocuk söz konusuyken gizlilik tartışması lüks”
Bu düzenlemeyi savunanların en güçlü argümanı şu: Belirteç zaten isim taşımıyor, çocuklar her gün zararlı içerikle karşılaşıyor, ayrıntı tartışması korumayı geciktirir. Bu kaygıya katılıyorum ve yaş sınırının ertelenmesini istemiyorum.
Ama benim önerim korumayı geciktirmiyor. Mevcut hesaplar için zaten 31 Mart 2027’ye kadar süre var; kayıt ve saklama kuralını yönetmeliğe eklemek için bu süre fazlasıyla yeterli. Üstelik vatandaş “devlet hangi uygulamayı kullandığımı biliyor mu?” diye tereddüt ederse, doğrulamayı erteler ya da kolay yolu seçer. Güvenmeyen kullanıcıyla çocuk koruması işlemez.
Ne yapılmalı?
Önerilerim somut:
- Kayıt kuralı yönetmeliğe yazılmalı: Belirteç üretilirken hangi kişinin hangi platform için doğrulama yaptığı bilgisi ya hiç tutulmamalı ya da yalnızca güvenlik amacıyla, kısa ve yazılı bir süre sonunda kendiliğinden silinmelidir.
- Teknik rehber açık yayımlanmalı: Belirtecin yapısı, geçerlilik süresi ve doğrulama adımları herkesin okuyabileceği biçimde yayımlanmalı, bağımsız güvenlik araştırmacılarının incelemesine açılmalıdır.
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun düzenleme hakkındaki görüşü alındıysa açıklanmalı, alınmadıysa alınmalı; düzenlemenin veri etkisi değerlendirmesi kamuoyuyla paylaşılmalıdır.
- “Makul şüphe” ölçütü tanımlanmalı; platformların yaş tahmini için hangi verileri işleyebileceği sınırlanmalıdır.
- e-Devlet erişimi olmayan yetişkinler için kimlik bilgisi platforma gitmeden çalışan alternatif bir doğrulama yolu açılmalıdır.
- Tek resmî adres ilan edilmeli: Doğrulamanın yalnızca turkiye.gov.tr ve resmî e-Devlet uygulaması üzerinden yapılacağı kamu spotlarıyla ve okullar aracılığıyla ailelere duyurulmalıdır.
- Başkanlık her yıl, kaç belirteç üretildiğini, kaç hesabın askıya alındığını ve itirazların sonucunu içeren bir rapor yayımlamalı; rapor TBMM’de görüşülmelidir.
Son madde için Meclis’in elinde bugün de bir araç var. Milletvekilleri bu soruları yazılı soru önergesiyle sorabilir; ama soru önergelerinin süresinde cevaplanmadığı bir düzende, şeffaflığı kanuna ve yönetmeliğe yazmak daha sağlam bir yoldur.
Kapanış
Çocuğu korumak ile yetişkini kayda geçirmek arasında bir seçim yapmak zorunda değiliz. Doğru tasarlanmış bir sistem, platforma yalnızca “eşiği geçti” bilgisini verir, devlete de “kimin nereye girdiği” bilgisini bırakmaz. 15 yaş sınırı iyi bir başlangıç; onu güvenilir kılacak olan, kaydın sınırını da aynı netlikle yazmaktır.
Kaynaklar
- bianet, “Sosyal medyada yaş doğrulaması: Yeni düzenleme kimleri, nasıl etkileyecek?”, 13.10.2026
- Cumhuriyet, “Sosyal medyada yeni dönem 1 Kasım’da başlıyor: Yaş doğrulaması nasıl yapılacak?”, 25.10.2026
- NTV (AA), “Sosyal medya yasağı ne zaman gelecek? Hangi uygulamalar yasaklanacak, nelere dikkat edilmeli?”, 26.10.2026
- Hürriyet, “15 yaş altı sosyal medya yasağı yürürlüğe girdi mi, ne zaman çıkacak, içeriği nedir?”, Ekim 2026
- Teknoblog, “Sosyal medyada yaş doğrulaması: Takvim ve kurallar”, Ekim 2026
- Lexpera Blog (Doç. Dr. Muammer Ketizmen, Av. Dr. Aslıhan Kart), “Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik Üzerine Bir Değerlendirme”, 15.10.2026
- Elçi Hukuk, “15 Yaş Altına Sosyal Medya Yasağı 1 Kasım’da Başlıyor: e-Devlet Yaş Doğrulaması, Mevcut Hesaplar ve Velilerin Bilmesi Gerekenler”, Ekim 2026
