Bu haftanın iyi haberleri gerçek ama kalıcı değil. Eylülde cari denge fazla verdi, sanayi iki aylık düşüşün ardından toparlandı; buna karşın 12 aylık cari açık bir yılda neredeyse ikiye katlandı ve piyasanın yıl sonu enflasyon beklentisi %30’u aştı. Bence ekonomi yönetiminin bu haftadan çıkarması gereken ders “rahatladık” değil, “ocak ayını şimdiden yönetmeliyiz” olmalı.
Kısaca: bu hafta ne oldu?
- TCMB’nin 13 Kasım’da yayımladığı verilere göre cari işlemler hesabı eylülde 2 milyar 720 milyon dolar fazla verdi; 12 aylık açık 39,2 milyar dolar oldu.
- TÜİK’in 10 Kasım’da açıkladığı verilere göre sanayi üretimi eylülde yıllık %2,6, aylık %2,1 arttı.
- TCMB’nin kasım Piyasa Katılımcıları Anketi’nde yıl sonu enflasyon beklentisi %29,63’ten %30,04’e çıktı; ocak ayı için beklenen aylık enflasyon %3,58.
1. Cari denge: aylık fazla var, yıllık tablo ağırlaştı
Eylül, turizm gelirlerinin zirve yaptığı aylardan biri. Bu yıl da hizmetlerden 9 milyar 14 milyon dolar net giriş oldu; bunun 6 milyar 573 milyon doları seyahatten geldi. Altın ve enerji hariç tutulduğunda cari fazla 7 milyar 342 milyon dolara çıkıyor. Aşağıdaki tablo, bu yılın eylülünü geçen yılın eylülüyle karşılaştırıyor.
| Gösterge (milyon dolar) | Eylül 2025* | Eylül 2026 |
|---|---|---|
| Cari işlemler dengesi | +1.112 | +2.720 |
| Altın ve enerji hariç cari denge | +6.803 | +7.342 |
| Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı | 5.356 | 3.642 |
| Hizmetler dengesi (net giriş) | 7.707 | 9.014 |
| Seyahat (net gelir) | 6.259 | 6.573 |
| Yıllıklandırılmış cari açık (milyar dolar) | 20,1 | 39,2 |
*Eylül 2025 değerleri ilk açıklandığı hâliyledir; sonradan revize edilmiş olabilir. Ocak–eylül 2026 döneminde cari açık 27 milyar 957 milyon dolar oldu (SBB).
Aylık rakam iyi: fazla, geçen yılın aynı ayının iki katından fazla. Ama asıl ölçü 12 aylık açık. Geçen eylül 20,1 milyar dolar olan yıllık açık bu eylül 39,2 milyar dolar; yaklaşık 1,95 katı. Yani eylülün fazlası, yılın geri kalanında biriken açığı kapatmaya yetmiyor.
Finansman tarafı da aynı sakinliği göstermiyor. SBB’nin aktardığı verilere göre eylülde portföy yatırımlarında 7 milyar 733 milyon dolar, diğer yatırımlarda 6 milyar 351 milyon dolar net çıkış oldu; doğrudan yatırımlarda ise 859 milyon dolar net giriş kaydedildi. Resmî rezervler aynı ayda 10 milyar 13 milyon dolar azaldı. Bu tek başına bir alarm değil; ama “cari fazla verdik, dış denge sorunu bitti” demeyi de zorlaştırıyor.
Bana göre buradaki sorun, iyi ayların mevsimsel olması. Turizm geliri eylülde güçlü, kışın zayıflar. Enerji ve altın ithalatı ise yıl boyunca sürer. Altın ve enerji hariç dengenin her ay fazla vermesi, açığın kaynağının nerede olduğunu açıkça gösteriyor.
2. Sanayi: eylülde toparlandı, ama tek ay yaz kaybını telafi etmez
TÜİK’e göre sanayi üretimi temmuz ve ağustostaki aylık düşüşlerin ardından eylülde yükseldi. Yıllık artış takvim etkisinden, aylık artış mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış endeksten hesaplanıyor.
| Eylül 2026 | Yıllık değişim (%) | Aylık değişim (%) |
|---|---|---|
| Toplam sanayi | 2,6 | 2,1 |
| Madencilik ve taş ocakçılığı | 1,2 | 1,1 |
| İmalat | 2,6 | 2,3 |
| Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme | 4,0 | 0,1 |
| Sermaye malı (ana sanayi grubu) | 7,2 | – |
Sermaye malı üretimindeki %7,2’lik yıllık artış, verinin en olumlu tarafı. Makine ve teçhizat üretimi, işletmelerin geleceğe yatırım yapıp yapmadığının işaretidir. Öte yandan anket tarafı daha temkinli: geçen haftaki notlarda aktardığım gibi İSO Türkiye İmalat PMI ekimde 47,3 ile 50 eşiğinin altında kaldı.
Bence bu tablo iki şey söylüyor. Birincisi, sanayi direniyor ama büyümüyor; bir ayın sıçraması bir eğilim değil. İkincisi, yükü en çok taşıyan KOBİ’ler. Sıkı para politikası döneminde büyük firmalar kendi kaynaklarına ya da dış finansmana yaslanabiliyor; küçük üretici ise işletme kredisinin maliyetiyle baş başa kalıyor. Ekim verisi aralıkta gelecek; eylüldeki artışın sürüp sürmediği orada görülecek.
3. Beklentiler: yıl sonu %30’un üstünde, gözler ocakta
TCMB 12 Kasım’daki Enflasyon Raporu’nda 2026 yıl sonu tahminini %28’den %29,5’e yükseltti. Ertesi gün yayımlanan ve 70 katılımcının yanıtladığı anket, piyasanın bu tahminin de üstünde olduğunu gösterdi. Ara hedeflerdeki değişikliği dünkü yazıda ayrıntılı ele almıştım; bugün başka bir satıra bakmak istiyorum.
| Piyasa Katılımcıları Anketi | Ekim 2026 | Kasım 2026 |
|---|---|---|
| 2026 yıl sonu TÜFE beklentisi (%) | 29,63 | 30,04 |
| 12 ay sonrası TÜFE beklentisi (%) | 23,89 | 24,04 |
| 24 ay sonrası TÜFE beklentisi (%) | 17,94 | 18,02 |
| Kasım / aralık / ocak aylık TÜFE beklentisi (%) | – | 1,09 / 0,84 / 3,58 |
| 2026 büyüme beklentisi (%) | 2,9 | 2,9 |
Üç vadede de beklenti yükseldi; bu, artışın tek bir aya bağlı olmadığını gösteriyor. Ama benim dikkatimi çeken satır ocak. Katılımcılar ocakta tek ayda %3,58 enflasyon bekliyor. Bu, kasım ve aralık beklentilerinin toplamından daha yüksek. Ocak ayında fiyatları belirleyen önemli bir pay doğrudan kamunun elinde: vergi ve harçların yeniden değerlemesi, yönetilen fiyatlar, enerji tarifeleri.
Hane halkı açısından anlamı açık. Ücret ve emekli aylığı ayarlamaları geçmiş enflasyona bakılarak yapılırken, ocaktaki fiyat artışları gelecek beklentisini besler. Ocak yüksek gelirse yılın ilk ayında kazanılan artışın bir bölümü hemen erir.
Karşı görüş: “Veriler programın işlediğini gösteriyor”
Programı savunanlar haklı olarak şunu söyleyebilir: cari denge yaz boyunca fazla verdi, sanayi toparlandı, sermaye malı üretimi artıyor; sıkı politika üretimi çökertmeden dengelenme sağlıyor. Bu argümanın ilk yarısına katılıyorum; dengelenme işaretleri var. Ama dezenflasyon programının başarısı dış dengeyle değil, beklentilerle ölçülüyor. Beklentiler her ay biraz daha yukarı kayarken “program işliyor” demek, hane halkının cebindeki tabloyla örtüşmüyor.
Belirsizlikler ve izlenecek göstergeler
- 20 Kasım: TÜİK kasım tüketici güven endeksi.
- Aralık başı: TÜİK kasım TÜFE ve Yİ-ÜFE; anketteki %1,09’luk kasım beklentisiyle karşılaştırma.
- 10 Aralık: TCMB Para Politikası Kurulu kararı.
- Aralık: TÜİK ekim sanayi üretimi ve TCMB ekim ödemeler dengesi; turizm sezonu sonrasında aylık dengenin yönü.
- Yıl sonu: ocak ayı vergi, harç ve yönetilen fiyat ayarlamalarına ilişkin kararlar.
Değerlendirme: Ne yapılmalı?
Bu haftanın hükmü bence şu: dış denge nefes aldı, ama bu nefes mevsimlik; beklenti çapası ise kaymaya devam ediyor. Hane halkı için sonuç, iyi verinin mutfağa ve kiraya yansımaması. Ocak ayı yönetilmezse yılın en önemli ücret ayarlaması da aynı ayda aşınacak.
Önerilerim şunlar:
- Ocak takvimi şimdi açıklansın. Vergi, harç ve yönetilen fiyat ayarlamaları geçmiş enflasyona değil, TCMB’nin ara hedefine bağlanmalı ve aralık başına kadar tek bir takvimle duyurulmalı.
- Dış dengede başarı ölçütü değişsin. Kamuoyuna aylık fazla değil, 12 aylık açık ve altın-enerji hariç denge birlikte raporlanmalı; enerji ithalatını azaltan yatırımlar bütçede ayrı izlenmeli.
- Sanayi desteği KOBİ’ye ve yatırıma bağlansın. Sermaye malı üretimindeki artış sürdürülmek isteniyorsa, destekler makine-teçhizat yatırımı yapan ve istihdamı koruyan küçük üreticiye öncelik vermeli.
Bir ayın iyi verisi kutlanabilir. Ama bir programın başarısı, vatandaşın gelecek ay fiyatların ne olacağını tahmin etmeye çalışmaktan vazgeçtiği gün anlaşılır.
Kaynaklar
- SBB, 2026 yılı Eylül ayı Ödemeler Dengesi Verileri açıklandı, 13.11.2026
- Endeks24, Cari işlemler eylülde fazla verdi, yıllık açık 39 milyar dolara geriledi, 13.11.2026
- Hibya, Cari işlemler hesabı Eylül’de 2,7 milyar dolar fazla verdi, 13.11.2026
- Habertürk, Eylülde cari denge fazla verdi (Eylül 2025 verisi)
- NTV, Cari işlemler verisi belli oldu (Eylül 2025 verisi)
- Endeks24, Sanayi üretimi eylülde arttı, 10.11.2026
- Forbes Türkiye, Sanayi üretimi eylülde yüzde 2,6 artış gösterdi, 10.11.2026
- Euronews Türkçe, Piyasanın yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 30’u aştı, 13.11.2026
- Memurlar.net, Piyasa katılımcılarının enflasyon beklentisi yükseldi, 13.11.2026
- CNBC-e, Piyasa Katılımcıları Anketi: Yıl sonu enflasyonu tahmini yüzde 30 aştı, 13.11.2026
Bu yazı genel bilgilendirme ve değerlendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.