Bir haberi okumak isterken karşımıza erişim engeli çıktığında, yalnızca o sayfaya ulaşamamış olmuyoruz. Haberin ne söylediğini, dayanağının ne olduğunu, ona yöneltilen itirazın haklı olup olmadığını da değerlendiremiyoruz. Basın özgürlüğü tartışmasının benim için başladığı yer burası: Yurttaş, kendisini ilgilendiren bir konuda nasıl bilgi edinecek?
Mecliste ağustostan bu yana tekrarlanan tartışmaları bu soruyla okuyorum. 6 Ağustos tutanağında, YENİ Parti’nin basın ve ifade özgürlüğü ihlallerinin araştırılmasına ilişkin önergesinin ön görüşmesini o gün yapma önerisi kabul edilmiyor. 15 Ekim’de de İYİ Parti, DEM Parti ve YENİ Parti’nin aynı alandaki araştırmalarını öncelikli görüşme önerileri kabul görmüyor.
Buradaki usul ayrımını doğru koyalım: Bu oylamalar, araştırma önergelerinin ön görüşmelerini öne almaya ilişkin grup önerileri hakkında. Hepsini, araştırmanın esastan ve kesin olarak reddi diye anlatmak doğru olmaz. Yine de siyasi tercihi tartışabiliriz. Basın özgürlüğüyle ilgili soruların bekletilmesini uygun bulan çoğunluktan, bu sorulara hangi yolla ve ne zaman cevap verileceğini açıklamasını beklemek hakkımız.
Aliye Coşar’ın YENİ Parti adına yaptığı, 22 Ekim tarihli haberlere de konu olan konuşma ise 21 Ekim 2026 tarihli Genel Kurul tutanağında yer alıyor. Coşar, gazetecilere yönelik işlemleri, Halk TV ve T24 etrafındaki gelişmeleri basın ve haber alma özgürlüğü açısından eleştiriyor. Bu değerlendirmeler, bir milletvekilinin siyasi itirazları. Tek tek dosyalar hakkında verilmiş yargı kararları yerine konamazlar. Meclisin bu itirazların işaret ettiği genel sorunu incelemesini istemek için de kişilerin suçluluğu hakkında hüküm kurmak gerekmiyor.
Rakamları doğru okuyarak başlayalım
Sınır Tanımayan Gazeteciler’in 2026 endeksinde Türkiye, 180 ülke arasında 163. sırada; önceki yıl 159. sıradaydı. Bu, RSF’nin kendi yöntemiyle hazırladığı bir değerlendirme. Tek başına herhangi bir işlemin hukuka aykırılığını kanıtlamaz. Fakat böyle bir tablo karşısında, basının hangi şartlarda çalıştığını araştırmayı gereksiz bulmak bana ikna edici gelmiyor.
İfade Özgürlüğü Derneği’nin EngelliWeb 2025 raporunda tespit edilebildiği belirtilen sayılar da önemli. Rapora göre 2025’te 232 bin 441 alan adı erişime engellenmiş; yıl sonundaki toplam 1 milyon 505 bin 484’e ulaşmış. O yıl engellenen alan adlarının 196 bin 570’i, yani yüzde 84,6’sı, BTK Başkanlığının 5651 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamındaki idari tedbirleriyle ilişkilendiriliyor.
Bu veriyi “232 bin haber sitesi kapatıldı” diye okuyamayız. Alan adı sayısından söz ediyoruz; karar sayısından veya yalnızca haberlerden değil. Yasa dışı bahis ve kumar gibi içerikler de bu toplamın içinde. Yüzde 84,6’yı bütün internet içeriklerine ya da bütün yıllara yaymak da yanlış olur. Araştırma talebini güçlü kılan, rakamı büyütmek değil, bu ayrımları açıklığa kavuşturmak. Hangi içerik, hangi hukuki sebeple, ne kadar süreyle engellenmiş? İtirazlar nasıl sonuçlanmış? Haber alma hakkının ne ölçüde etkilendiğini ancak böyle konuşabiliriz.
Üstelik bu kayıtları tutan EngelliWeb’in kendi hesabı da tartışmanın konusu oldu. İFÖD, 2 Ekim tarihli açıklamasında, X’in bir gün önce hesabın Türkiye’den görünmez kılındığını bildirdiğini anlatıyor. Derneğin aktardığı bildirimde 8/A maddesine dayanıldığı belirtiliyor; dernek, karar bilgisinin kendileriyle paylaşılmadığını da söylüyor. Kararı görmeden gerekçesi hakkında kesin hüküm veremeyiz. Fakat erişim engellerini izleyen bir kuruluşun kendi hesabıyla ilgili kararı öğrenemediğini açıklaması, şeffaflık bakımından üzerinde durulması gereken bir mesele.
Yargının alanını korumak, Meclisin sorumluluğunu unutturmasın
Araştırmaya karşı çıkanların itirazını da ciddiye almak gerekiyor. 6 Ağustos görüşmesinde AK Parti adına yapılan konuşmada, özgürlüklerin hukuki sorumluluklarla birlikte değerlendirilmesi gerektiği savunuluyor; önergeye, yürüyen yargı süreçleri hakkında peşin hüküm içerdiği gerekçesiyle karşı çıkılıyor. Meclisin bir mahkemenin yerine geçemeyeceğine ben de katılıyorum. Suç isnadı da siyasi konuşma da mahkûmiyet değildir.
Anayasa’nın 138. maddesi, görülmekte olan bir davada yargı yetkisinin kullanılmasıyla ilgili Mecliste soru sorulmasını, görüşme yapılmasını ve beyanda bulunulmasını yasaklıyor. Bu sınır korunmalı. Aynı Anayasa’nın 98. maddesi ise Meclis araştırmasını bilgi edinme yolu olarak düzenliyor. 28. madde, basın ve haber alma özgürlüğünü sağlayacak tedbirleri alma görevini devlete veriyor.
Ben bu hükümleri birlikte okumaktan yanayım. Bir davada hangi kararın verilmesi gerektiğini söylemekle, kanunların uygulamadaki genel sonuçlarını anlamaya çalışmak aynı iş değil. Bununla birlikte, başlığına “genel veriler” yazılan her araştırmanın kendiliğinden anayasal sınırlara uyduğunu da söyleyemeyiz. Kapsamının ve sorularının, görülmekte olan davalarda yargı yetkisine müdahale etmeyecek biçimde hazırlanması gerekir.
Bu sınır, bence Meclisin önündeki işi daha dikkatli tarif etmesini gerektiriyor. BTK’nın idari işlemlerinin yıllara ve gerekçelere göre dağılımı, itirazların sonucu, engellerin süresi ve haber içerikleri üzerindeki etkisi incelenebilir. Gazetecilerin, meslek örgütlerinin, baroların ve ilgili kurumların aynı sorulara verdiği cevaplar birlikte değerlendirilebilir. Amaç, önceden seçilmiş bir siyasi sonucu doğrulatmak olmamalı. Eksik bildiğimiz noktaları ortaya çıkarmaya da açık olmalıyız.
Cevabı ölçülebilen sorular sormak
YENİ Parti üyesi olarak bu konunun Meclis gündeminde tutulmasını önemsiyorum. Bunun devamında, kurumların cevaplarını takip edebileceğimiz kadar somut bir çalışma görmek isterim. Örneğin BTK’dan yıllık karar sayısı, kullanılan hukuki dayanaklar ve itirazların sonuçları birlikte istenebilir. Aynı kararla birden çok alan adının engellenebildiği açıklanırsa, kamuoyu farklı toplamların neden birbirini tutmadığını da anlayabilir.
Benzer biçimde, Adalet Bakanlığından TCK 217/A kapsamındaki soruşturma, kovuşturma ve tutuklama verilerinin, kişisel verileri ve devam eden dosyaların güvencelerini koruyarak düzenli açıklanması istenebilir. Haber içerikleri ile bahis ve kumar siteleri de ayrı değerlendirilmelidir. Birbirinden farklı durumları tek toplamda toplamak, hem eleştiriyi hem savunmayı kolaylaştırıyor; neyin düzeltilmesi gerektiğini anlamayı ise zorlaştırıyor.
İktidar milletvekilleri böyle bir araştırmanın kapsamına itiraz edebilir. O zaman hangi soruyu neden sakıncalı bulduklarını ve aynı bilgiye hangi yoldan ulaşılabileceğini açıklamalarını beklerim. Muhalefetin de önergesini bu itirazları karşılayacak açıklıkta hazırlaması gerekir. Bir konunun gündemde kalması değerlidir; kurumları cevap vermeye zorlayan bir takibe dönüşmesi daha değerlidir.
Basın özgürlüğünü savunmak, yalnızca sevdiğimiz gazetecinin veya görüşümüze yakın kanalın yanında durduğumuzda eksik kalır. Katılmadığımız bir haberin dayanağını görebilmek, ona itiraz edebilmek ve farklı anlatımları karşılaştırabilmek de bu özgürlüğün parçası. Benim Atatürkçü hukuk devleti anlayışımda, kamu gücünün eleştiriye ve denetime açık olması bu yüzden vazgeçilmez.
Fon krizi üzerine yazarken de aynı ihtiyaçla karşılaşıyoruz: İnsanların birikimini ve geleceğini ilgilendiren kararlar, anlaşılır bilgiye ve açık gerekçelere dayanmalı. Yurttaşın haberle arasındaki mesafe büyüdükçe, o kararları değerlendirmesi zorlaşıyor. Meclisten beklediğim, bu mesafeyi artıran uygulamaları araştırması ve hangi soruna nasıl çözüm önerdiğini herkesin görebileceği biçimde ortaya koyması.