Tuğrul Yıldırım

Bir şey mi arıyorsunuz?

Bir konu, bir kelime, aklınızda kalan bir cümle.
Yazılara dön
Siyaset & Toplum6 dk okuma

Mekke Anlaşması: Meclis onay verirken kendi yetkisini devretmesin

Mekke Anlaşması salı günü komisyonda. Anayasa m.92’deki istisna yüzünden onay kanununa açık bir Meclis izni kaydı yazılmadan bu metin onaylanmamalı.

Mekke Anlaşması: Meclis onay verirken kendi yetkisini devretmesin yazısının kapak görseli

Bir savunma anlaşmasını onaylamak, bir ticaret anlaşmasını onaylamaya benzemez. Meclis burada yalnızca bir metne değil, yarın askerimizin hangi kararla ve kimin onayıyla sınır ötesine gideceğine de imza atar. Mekke Ortak Savunma Anlaşması salı günü TBMM Dışişleri Komisyonu’nun önüne gelecek. Bence bu metin, Meclis’in kendi yetkisini açıkça güvenceye alan bir kayıt düşülmeden onaylanmamalı.

Ne oldu?

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalandı. Onayın uygun bulunduğuna dair kanun teklifi 20 Ekim’de TBMM Başkanlığına sunuldu ve Dışişleri Komisyonu’na havale edildi. Komisyon Başkanı Fuat Oktay, teklifin 27 Ekim Salı günü komisyonda görüşülmesinin planlandığını açıkladı.

Basına yansıyan 16 maddelik metnin kalbi 2. madde: taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, tüm taraflara yönelik saldırı sayılıyor ve diğer taraflar saldırıya uğrayan tarafa “derhal yardım edecek”. Anlaşma süresiz; yürürlüğe girdikten sonraki ilk on yıl çekilme imkânı yok. Sekretarya Suudi Arabistan’da kurulacak ve yorum farkı çıkarsa İngilizce metin esas alınacak.

Arka plan: İmzadan Meclis’e iki buçuk ay

İmza ile metnin kamuoyuna ulaşması arasında yaklaşık iki buçuk ay geçti. Hukukçu Prof. Dr. Hikmet Sami Türk, 21 Ekim tarihli yazısında iki aydan uzun süredir resmî metnin açıklanmadığına dikkat çekti. Metin, teklif Meclis’e geldiği gün basında yer aldı; Gazete Oksijen o gün bile tam metnin henüz kamuoyuyla paylaşılmadığını yazıyordu.

Teklifin gerekçesi ise metinden daha temkinli bir dil kullanıyor. AA’nın aktardığına göre gerekçede kolektif savunma hükmünün “kendiliğinden işlemeyeceği”, desteğin her tarafın “kendi anayasal yükümlülükleri” çerçevesinde verileceği belirtiliyor. NATO kapsamındaki hak ve yükümlülüklere halel gelmediği de vurgulanıyor.

Bu takvim bana göre başlı başına bir sorun. İki buçuk ay boyunca kamuoyunun resmî olarak göremediği bir metin, Meclis’e geldikten bir hafta sonra komisyon masasında olacak. Milletvekillerinin bu metni uzmanlarla, bakanlıkların ve Genelkurmay’ın bilgilendirmesiyle değerlendirmesi için bir hafta kısa. Hızlı onay, iyi onay demek değildir.

Bence asıl mesele: Kararın kimde olduğu

1. Metin “derhal” diyor, gerekçe “kendiliğinden değil”

Bir antlaşmada bağlayıcı olan gerekçe değil, metnin kendisidir. 2. madde “derhal yardım” diyor; “kendiliğinden işlemez” güvencesi ise yalnızca Türkiye’nin kendi iç belgesinde duruyor. Üstelik yorum farkında İngilizce metin esas alınacağı için, Türkçe gerekçedeki temkin karşı tarafları bağlamaz.

Bana göre hükümet bu güvenceyi gerçekten istiyorsa, onu gerekçeye değil onay kanununun kendisine yazmalı. Gerekçede kalan bir güvence, bir kriz anında masaya konulabilecek bir belge değildir.

2. Anayasa’nın 92. maddesindeki istisna

Anayasa’nın 92. maddesi, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine izin verme yetkisini Meclis’e veriyor. Ama aynı cümlede bir istisna var: “Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında”. Yani onaylanmış bir antlaşmanın “gerektirdiği” bir durumda ayrı bir Meclis izni aranıp aranmayacağı tartışmaya açılabilir.

Ben bu tartışmanın bir kriz anında yapılmasını istemiyorum. Bugün onay verirken bu kapıyı aralık bırakırsak, yarın bir konuşlanma kararının Meclis’ten geçip geçmeyeceği hukukçuların yorumuna kalır. Askerimizi ilgilendiren bir kararda bu belirsizliği kabul etmek, hukuk devletine yakışmaz.

3. Süresiz ve on yıl çıkışsız bir taahhüt

Anlaşma süresiz ve ilk on yıl çekilme imkânı tanımıyor. Bölge on yılda değişir; taraf ülkelerin iç ve dış koşulları da değişebilir. Bence bu kadar uzun ve çıkışsız bir taahhüt, ancak çok net sınırlarla kabul edilebilir: hangi saldırı, kimin değerlendirmesiyle, hangi usulle?

Metindeki gizlilik maddesi de bir başka soru doğuruyor. Gizlilik dereceli bilgilerin üçüncü taraflarla paylaşılmaması anlaşılır bir hüküm. Ama bu hüküm, Meclis’in hükümetten bilgi alma ve denetleme görevini daraltan bir gerekçeye dönüşmemeli.

Karşı görüş: Caydırıcılık barışı korur

AK Parti Bursa Milletvekili Refik Özen, 13 Ekim’de Genel Kurul’da anlaşmayı şöyle savundu:

“Caydırıcılık, çatışmayı büyütmenin değil çatışmayı önlemenin araçlarından biridir.”

Refik Özen, TBMM Genel Kurulu, 13 Ekim 2026

Hükümet cephesi ayrıca anlaşmanın savunma amaçlı olduğunu, hiçbir ülkeyi hedef almadığını ve savunma sanayiinde iş birliğini derinleştireceğini vurguluyor. Bu argümanı ciddiye alıyorum. Ortak üretim, eğitim ve tatbikat iş birliği Türkiye’nin çıkarına olabilir; bunlara itirazım yok.

İtirazım, bütün bu iş birliğini anlamlı kılan sorunun, yani kararın kimde olduğunun, belirsiz bırakılmasına. Caydırıcılık güçlü bir ittifakla sağlanır; güçlü ittifak da üyesinin anayasal düzenine yaslanan ittifaktır. Türkiye zaten NATO üyesi ve gerekçe de bu yükümlülüklerin sürdüğünü kabul ediyor. Ek bir taahhüt, ek bir güvenceyle birlikte gelmeli.

Bir başka itiraz da şu olabilir: Meclis için ayrı bir izin şartı yazmak, müttefiklere güvensizlik mesajı verir. Bence tersi doğru. Metnin 16. maddesine göre her taraf anlaşmayı kendi iç usulleriyle onaylayacak; gerekçe de desteğin her tarafın anayasal yükümlülükleri çerçevesinde verileceğini kabul ediyor. Türkiye’nin bunu onay kanununa açıkça yazması, yalnızca kendi Anayasası’nı hatırlatmaktır.

Ne yapılmalı?

Önerim somut ve kısa. Dışişleri Komisyonu salı günü şu adımları atmadan metni Genel Kurul’a göndermemeli:

  • Onay kanununa açık bir hüküm eklensin: “Anlaşmanın 2. maddesi kapsamında Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesi veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunması, her somut durumda Anayasa’nın 92. maddesi uyarınca TBMM’nin ayrı kararına bağlıdır.” Aynı içerik, onay belgesi tevdi edilirken bir yorum beyanı olarak karşı taraflara da bildirilsin.
  • Resmî Türkçe ve İngilizce metinler TBMM’nin sitesinde yan yana yayımlansın; basına yansıyan metinle resmî metin arasında fark olup olmadığı kamuoyu önünde netleşsin.
  • Komisyon görüşmesi tek oturuma sıkıştırılmasın. Dışişleri ve Millî Savunma bakanlıkları ile Genelkurmay Başkanlığından bilgi alınsın; gizlilik gerektirmeyen bölümler açık oturumda konuşulsun.
  • “Dış kaynaklı silahlı saldırı”nın kim tarafından, hangi usulle tespit edileceği ve yardımın kapsamını belirleyecek “objektif değerlendirme”nin nasıl yapılacağı Meclis’e yazılı olarak açıklansın.
  • Hükümet, anlaşma kapsamında kurulacak Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi’nin kararları hakkında Meclis’e her yıl rapor versin.

Bu öneriler anlaşmaya karşı değil, Meclis’in iradesinden yanadır. Daha önce parti adı tartışmasında da ölçütü kanunda yazmayan bir hükmün üç ay boyunca belirsizlik ürettiğini yazmıştım; burada belirsizliğin bedeli çok daha ağır olabilir. Meclis’in denetim görevinden çekilmemesi gerektiğini savunurken söylediğim de buydu: Kurum kendi yetkisine sahip çıkmazsa, o yetkiyi kimse onun adına korumaz.

Kapanış

Güvenlik, kararın sahibi belli olduğunda güçlüdür. Bu ülkede asker göndermenin adresi Anayasa’ya göre Meclis’tir; hiçbir antlaşma bu adresi sessizce değiştirmemeli. Salı günü komisyonda verilecek oy, bu yüzden yalnızca bir anlaşmaya değil, Meclis’in kendi yetkisine verilecek bir oydur.

Kaynaklar

Siz ne düşünüyorsunuz?

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.