Tuğrul Yıldırım

Bir şey mi arıyorsunuz?

Bir konu, bir kelime, aklınızda kalan bir cümle.
Yazılara dön
Siyaset & Toplum6 dk okuma

MESEM’de çocuk ölümleri: Bakanlık önce kendi sayısını netleştirmeli

MEB, MESEM'deki öğrenci ölümleri için Meclis'e 13 ve 37 diye iki ayrı rakam verdi. Bütçe Genel Kurul'a gelmeden fark açıklanmalı, düzenli kaza sicili kurulmalı.

MESEM'de çocuk ölümleri: Bakanlık önce kendi sayısını netleştirmeli yazısının kapak görseli

Bir çocuğun iş kazasında hayatını kaybetmesi, devletin kayıtlarında iki ayrı sayıyla duramaz. Millî Eğitim Bakanlığı’nın MESEM’ler hakkında Meclis’e verdiği iki yazılı yanıt bugün tam olarak bunu yapıyor. Bence MESEM’in sürmesi de kapatılması da tartışılabilir; ama tartışmaya açık olmaması gereken bir şey var.

Bakanlığın 2027 bütçesi Genel Kurul’a gelmeden önce MEB, iki yanıt arasındaki farkı açıklamalı ve tek yöntemle sayılmış, düzenli yayımlanan bir MESEM iş kazası sicili kurmalıdır. Çocukların güvenliğini ölçemeyen bir sistemin güvenli olduğunu kimse iddia edemez.

Ne oldu?

Dün TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Millî Eğitim Bakanlığı’nın 2027 bütçesi görüşülürken muhalefet sıralarından “MESEM’de çocuklar ölüyor Sayın Bakan!” diye seslenildi. Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in buna cevabı “Şovunu dışarıda yap” oldu. Tekin aynı görüşmede MESEM uygulamasını sürdüreceklerini, hayatını kaybeden öğrencilerin aileleriyle görüştüğünü ve bir baba olarak üzüntü duyduğunu söyledi.

Bakan, tedbir olarak işletmelerle protokol imzalanmadan önce sorumlulara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verildiğini, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın müfettiş raporlarının incelendiğini ve koordinatör öğretmenlerin işyerlerini düzenli ziyaret ettiğini anlattı.

Tartışmanın arkasında bakanlığın kendi rakamları var. MEB’in 23 Haziran 2026’da TBMM’ye verdiği yanıta göre MESEM’lerin başladığı 2016’dan bu yana 3.080 iş kazası yaşandı ve 13 öğrenci hayatını kaybetti. 3 Eylül 2026 tarihli başka bir yanıtta ise yalnızca 2025 ve 2026’da MESEM’e kayıtlı 9.950 öğrencinin iş kazası geçirdiği, bunlardan 37’sinin hayatını kaybettiği bildirildi.

Komisyondaki görüşmeye ilişkin haberlerde, Bakan’ın bu iki rakam arasındaki farka dair bir açıklaması yer almıyor.

Arka plan: Denetim var, ortak ölçü yok

MEB, 2 Şubat 2024’te “Mesleki Eğitimde İş Sağlığı ve Güvenliği” başlıklı bir genelge yayımladı. Bakanlığın Meclis’e verdiği yanıtlara göre 2024 sonuna kadar 253 bini aşkın işletme denetlendi, uygun bulunmayan 23 bini aşkın işletmeyle sözleşme feshedildi. Tekin, Aralık 2025’teki bütçe görüşmelerinde de Genel Kurul’da benzer rakamları aktarmıştı.

Eğitim-İş Genel Başkanı Kadem Özbay eylülde iki yanıt arasındaki farkı kamuoyuna taşıdı ve bakanlıktan açıklama istedi: “Aradaki fark bir istatistik tartışması değil, çocuklarımızın yaşamıdır.” O tarihten bu yana iki rakamı uzlaştıran bir bakanlık açıklamasına ulaşamadım.

Geçen ay bu blogda yazılı soru önergelerinin süresinde cevaplanmamasını yazmıştım. MESEM örneği aynı sorunun öbür yüzü: Soru cevaplansa bile cevaplar birbirini tutmuyorsa Meclis yine bilgi alamıyor. Adalet bütçesinde de benzerini görmüştük; ölçü yanlışsa hedefin bir anlamı kalmıyor.

Bana göre neden önemli?

1. İki rakam birlikte doğru olamıyorsa, ikisi de karar dayanağı olamaz

Haziran yanıtı yaklaşık on yılı kapsıyor ve 13 ölüm diyor. Eylül yanıtı yalnızca son iki yılı kapsıyor ve 37 ölüm diyor. Dönemler farklı, ama ikinci dönem birincinin içinde kalıyor. Haziran’daki toplam doğruysa eylüldeki rakama ulaşmak için iki yanıt arasındaki yaklaşık iki buçuk ayda 24 ölüm daha yaşanmış olması gerekir; bakanlık böyle bir artış bildirmedi.

Bana göre daha olası açıklama, iki yanıtın farklı tanımlarla ya da farklı kayıtlardan derlenmiş olması. Hangisi olduğunu ben bilemem; bilmesi ve söylemesi gereken bakanlıktır. Yazılım geliştiren biri olarak şunu söyleyebilirim: Aynı tablodan iki ayrı sorguyla iki ayrı toplam çıkıyorsa, ilk iş yeni rapor yazmak değil, tanımı düzeltmektir.

2. Ölçemediğiniz tedbirin işe yarayıp yaramadığını bilemezsiniz

253 bin denetim ve 23 bin fesih rakamları bana denetimin başarısından çok sorunun büyüklüğünü anlatıyor. Kabaca her 11 işletmeden biri uygun bulunmamış. Yani öğrencinin gönderildiği işyerlerinin hatırı sayılır bir kısmı, denetim gelene kadar uygun değilmiş.

Ama asıl eksik başka yerde. Kazalar hangi sektörde, hangi ilde, hangi tehlike sınıfındaki işyerinde oluyor? Öğrenciler kaçıncı sınıfta? Genelgeden önce ve sonra oran düştü mü?

Bu sorulara cevap vermeyen bir kayıtla, bakanlığın anlattığı tedbirlerin işe yarayıp yaramadığını kimse söyleyemez; bakanlık da söyleyemez. Bence bu bilgilerin hamı zaten devletin elinde olmalı: Her protokol, her öğrenci kaydı ve her iş kazası bildirimi bir kayıttır. Eksik olan veri değil, onu tek bir tanımla birleştirip düzenli yayımlayan bir sistemdir.

3. Bütçe masası bu sorunun sorulacağı yerdir

Komisyondaki tartışmanın üslubu bence yanlıştı. Bakanlığın kendi rakamlarına dayanan bir itiraz “şov” diye geçiştirilemez. Plan ve Bütçe Komisyonu tam da bunun için var: Meclis bir bakanlığa para verirken, o paranın çocukları nasıl koruduğunu sorar.

Bakan’ın ailelerle görüşmesini ve üzüntüsünü önemsiyorum. Ama acıyı paylaşmak ile hesabı netleştirmek ayrı işlerdir. Birincisi insanî bir görev, ikincisi kamusal bir yükümlülük.

Karşı görüş: “MESEM gençlere meslek kazandırıyor, denetim de sıkılaştı”

Bu görüşün güçlü yanları var. Okul dışında kalan bir gencin hiçbir güvencesi olmadan kayıt dışı bir atölyede çalışmasındansa, sigortalı ve öğretmen takibinde bir beceri eğitimi almasını ben de tercih ederim. Bakanlığın genelge çıkarması ve binlerce işletmeyle sözleşmeyi feshetmesi de görmezden gelinemez.

Ama bu savunma ancak ölçülebilirse ikna edicidir. MESEM’in kayıt dışılıktan daha güvenli olduğunu söylemek için önce MESEM’deki kaza oranını doğru bilmek gerekir. Bugün elimizde, bakanlığın kendi yanıtlarına göre, birbirini tutmayan iki toplam var. Ben mesleki eğitimin karşısında değilim; çocukların güvenliğinin tahmine bırakılmasının karşısındayım.

Ne yapılmalı?

Önerilerim kısa vadeden uzun vadeye şunlar:

  • Bütçe Genel Kurul’a gelmeden yazılı açıklama: MEB, 13 ile 37 arasındaki farkın nedenini, her yanıtta hangi tanımın ve hangi tarih aralığının kullanıldığını Plan ve Bütçe Komisyonu’na yazılı olarak sunsun.
  • Üç ayda bir MESEM iş sağlığı raporu: Yıl, il, sektör, işyeri tehlike sınıfı, öğrencinin sınıf düzeyi, kaza türü, ağır yaralanma ve ölüm sayıları tek yöntemle ve kimlik bilgisi olmadan yayımlansın; SGK’ya yapılan iş kazası bildirimleriyle karşılaştırılsın.
  • Ağır kazalarda ortak inceleme: Ölümlü ya da ağır yaralanmalı her kazada MEB ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişlerinin ortak incelemesi tamamlanmadan o işletmeye yeni öğrenci yerleştirilmesin. İncelemenin özeti, yargı süreci gözetilerek kamuya açıklansın.
  • Koordinatör öğretmen kapasitesi: Bir koordinatör öğretmenin kaç öğrenciyi ve kaç işletmeyi izlediği açıklansın; ziyaret sıklığı ölçülebilir bir hedefe bağlansın.
  • Bütçede güvenlik göstergesi: Plan ve Bütçe Komisyonu, MEB’in performans programında MESEM iş kazası oranını ayrı bir gösterge olarak istesin; her bütçe döneminde bu gösterge tutanağa girsin.

Bu önerilerin hiçbiri MESEM’i kapatmayı ya da olduğu gibi sürdürmeyi gerektirmiyor. Tersine, hangi tarafta durursanız durun, tartışmayı aynı ve doğru sayının üzerine kurmayı sağlıyor.

Kapanış

MESEM tartışması bugün “devam” ile “kapatılsın” arasında sıkışmış durumda. Bence önce daha basit bir soruya cevap vermeliyiz: Kaç çocuk? Bu soruya tek ve doğru bir sayıyla cevap veremeyen bir sistem, çocukları koruduğunu kanıtlayamaz. Çocukların güvenliği şov değil, sayım işidir; o sayımı da devlet yapar.

Kaynaklar

Siz ne düşünüyorsunuz?

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.