Bir şey mi arıyorsunuz?

Bir konu, bir kelime, aklınızda kalan bir cümle.

Yazılara dön

Rezervasyon sitelerine kural doğru, “ülke yararı” fıkrası yanlış

Yabancı rezervasyon sitelerine komisyon tavanı ve izin şartı doğru; ama “ülke yararı” gibi tanımsız bir gerekçeyle iptal ve erişim engeli yanlış.

Rezervasyon sitelerine kural doğru, “ülke yararı” fıkrası yanlış yazısının kapak görseli

Yabancı rezervasyon sitelerini kurala bağlamak doğru; ama kanunun en ağır yaptırımını en muğlak cümlesine bağlamak yanlış. Yarın Genel Kurul’a gelmesi planlanan Yabancı Dijital Konaklama Platformları Kanunu Teklifi, komisyon tavanı ve fiyat baskısı yasağıyla küçük otelciyi koruyan doğru hükümler içeriyor. Sorun tek bir fıkrada: Kültür ve Turizm Bakanlığı, “ülke yararına aykırı, kamu güvenini sarsıcı ve ülke turizmini baltalayıcı” bulduğu bir platformun izin belgesini iptal edebilecek; iptalin ardından da erişimi engelleyebilecek.

Bence Meclis bu fıkrayı ya metinden çıkarmalı ya da somut fiillerle yeniden yazmalı. Yatırımcıya, otelciye ve tüketiciye güven veren şey sert kural değil, önceden bilinen kuraldır.

Ne oldu?

Teklif, AK Parti Rize Milletvekili Harun Mertoğlu ile Giresun Milletvekili Nazım Elmas’ın ilk imzasıyla 10 Ağustos 2026’da TBMM Başkanlığına sunuldu. Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu 6 Ekim’de metni kabul etti; teklif 293 sıra sayısıyla Genel Kurul gündeminde. AK Parti’nin dün kabul edilen grup önerisine göre görüşmelerin perşembe günü başlaması planlanıyor.

Teklife göre yurt dışında yerleşik platformlar Türkiye’de satış yapmak için Bakanlıktan iki yıl geçerli, 5 milyon TL bedelli bir izin belgesi alacak ve Türkiye’de temsilci gösterecek. Yurt içi satışlarda alınabilecek komisyon, vergiler hariç satış bedelinin yüzde 17’sini geçemeyecek. Platformlar otelin başka kanalda farklı fiyat vermesini engelleyemeyecek; kamu kurumuna ya da mahkemeye başvurdu diye bir işletmeyi sıralamada geriye itemeyecek. Komisyonda kabul edilen önergeyle kanunun 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Nadir Alpaslan komisyonda düzenlemenin amacını şöyle özetledi: “Yabancı platformların faaliyetlerini denetime bağlıyoruz.” Bu tartışmanın bir de geçmişi var: Booking.com yaklaşık dokuz yıldır Türkiye’de erişime kapalı.

Doğru olan kısım

Önce hakkını vereyim. Küçük bir pansiyon için yabancı bir platformun komisyon oranı, sezonun kârı ile zararı arasındaki fark olabilir. Yüzde 17 tavanı ve “başka kanalda daha ucuza satamazsın” baskısının yasaklanması, pazarlık gücü olmayan işletmeyi koruyan kurallar. Şikâyet eden otelin listede aşağı itilmesini yasaklamak da yerinde; bir işletme hakkını aradığı için cezalandırılmamalı.

Türkiye’de para kazanan bir platformun burada muhatabı, temsilcisi ve vergi kaydı olması da bence tartışılacak bir şey değil. Turizm gelirindeki rekorun hacimden çok fiyattan geldiğini yazmıştım; bu tabloda kendi müşterisine doğrudan ulaşamayan küçük işletmenin aracıya bağımlılığı daha da artıyor. Kural koymak devletin işi.

Sorun neden tek bir fıkrada toplanıyor?

Teklifin 6. maddesi yaptırımları düzenliyor ve büyük kısmı ölçülü kurulmuş: bir aykırılık görülürse önce para cezası veriliyor ve düzeltmek için 15 gün süre tanınıyor; mahkeme kararlarının yerine getirilmemesinde 30 gün süre var. Pek çok aykırılıkta belge ancak aynı yıl içindeki üçüncü tespitte iptal ediliyor. Yani platform neyin yasak olduğunu, kaç kez hata yaparsa ne olacağını önceden biliyor.

Altıncı fıkra ise bu düzenin dışında duruyor. “Ülke yararına aykırı, kamu güvenini sarsıcı ve ülke turizmini baltalayıcı faaliyetlerde bulunulması halinde” belge doğrudan iptal ediliyor. Teklifin tanımlar maddesi bu ifadelerin neyi kapsadığını söylemiyor; bu fıkrada ne ihtar ne savunma ne de düzeltme süresi var. İptal edilen platform altı ay boyunca yeniden başvuramıyor.

Bana göre burada üç ayrı sorun var. Birincisi öngörülebilirlik: hangi kampanyanın, hangi yorumun ya da hangi fiyat politikasının “ülke turizmini baltalayıcı” sayılacağını bugün kimse bilemez. İkincisi eşitlik: aynı fiil bir yıl hoş görülüp ertesi yıl iptal sebebi sayılabilir. Üçüncüsü ölçülülük: en hafif aykırılığa üç basamaklı bir yol tanıyan kanun, sınırları çizilmemiş bir gerekçeye tek adımlık en ağır yaptırımı bağlıyor.

Erişim engeli zinciri

Fıkranın etkisi iptalle bitmiyor. Teklifin 6. maddesinin sekizinci fıkrasına göre izin belgesi iptal edilen platform için Bakanlık erişim engeli kararı veriyor. Karar 24 saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunuluyor; hâkim 48 saat içinde karar vermezse engel kendiliğinden kalkıyor ve karara Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre itiraz edilebiliyor.

Hâkim onayı önemli bir güvence; hakkını teslim ediyorum. Ama kanaatimce hâkimin önüne gelen soru büyük ölçüde “belge iptal edildi mi?” sorusu olacak. İptalin gerekçesi, yani bir faaliyetin “ülke yararına aykırı” olup olmadığı, idari yargının işi. O yargılama sürerken platform kapalı kalabilir; yanlış bir iptalin bedelini o sürede rezervasyon kanalını kaybeden otel ve seçeneği daralan tüketici öder.

Erişim engeli bu ülkede yeni bir tartışma değil. Basın özgürlüğü yazısında da engellemelerin önemli bir kısmının idari kararla ve kanunların verdiği geniş yetkiyle yapıldığını yazmıştım. Ticari bir platform için açılan muğlak bir kapı, yarın başka alanlarda emsal gösterilebilir.

Karşı görüş: “Devletin elinde bir emniyet supabı olmalı”

Teklifi savunanların en güçlü argümanı şu olabilir: Yabancı bir şirket, kurala uyar görünüp turizmi açıkça zarara uğratan bir yol izlerse devletin hızlı müdahale edebilmesi gerekir; her ihtimali kanuna tek tek yazmak mümkün değildir. Erişim engeli de zaten hâkim onayına bağlanmıştır.

Bu kaygıyı ciddiye alıyorum ama cevabım net: Emniyet supabı tanımlı olmalı. Belgesiz tesisi ilan etmek, tahsil edilen bedeli hizmet vermeden tutmak, mahkeme kararına uymamak, vergi ve turizm payı yükümlülüğünü yerine getirmemek gibi somut hâller zaten teklifte yaptırıma bağlanmış. Bunların dışında kalan ve gerçekten acil olan bir durum varsa adı kanunda konmalı. Kural koyan devlet, kendi kuralını da önceden yazmalı.

Benzer bir sorunu parti adı tartışmasında görmüştük: ölçütü kanunda yazmayan bir hüküm aylarca belirsizlik üretmişti. Her alanda aynı ders geçerli; belirsiz madde, uygulayanın iyi niyetine bırakılmış bir risktir.

Ne yapılmalı?

Genel Kurul’da bu metin önergelerle düzeltilebilir. Benim önerim şu beş adım:

  • Altıncı fıkra metinden çıkarılmalı ya da “ülke yararına aykırı” gibi genel ifadeler yerine iptal sebebi olacak fiiller tek tek sayılmalı.
  • Bu fıkrayla iptale gidilecekse önce yazılı bildirim, savunma hakkı ve makul bir düzeltme süresi tanınmalı; iptal kararı gerekçeli olmalı ve kamuoyuna açıklanmalı.
  • İptale bağlı erişim engeli, platformun iptal kararına karşı açtığı davada yürütmeyi durdurma talebi karara bağlanana kadar ertelenmeli; tüketicinin elindeki rezervasyonlar güvence altına alınmalı.
  • 7. maddedeki “tereddütleri giderme” yetkisiyle çıkarılacak yönetmelik, kanunun yürürlüğe gireceği 1 Ocak 2027’den önce taslak olarak yayımlanıp otelci, acente ve tüketici örgütlerinin görüşüne açılmalı.
  • Bakanlık her yıl verilen ve iptal edilen izin belgelerini, uygulanan cezaları ve erişim engellerini gerekçeleriyle Meclis’e raporlamalı.

Bu önerilerin hiçbiri platformlara ayrıcalık değil. Hepsi, kuralın keyfî değil hukuki olduğunu gösteren adımlar. YENİ Parti grubunun da Genel Kurul’da bu fıkra için değişiklik önergesi vermesini isterim; doğru bir düzenlemeye “evet” derken yanlış bir fıkraya itiraz etmek mümkündür.

Kapanış

Yabancı platformu denetlemek egemenliğin gereği; denetimin ölçüsünü yazmak ise hukuk devletinin. Perşembe günü Meclis’in önündeki soru, kural koyup koymamak değil, koyduğu kuralı herkesin önceden okuyabileceği hâle getirip getirmemek.

Kaynaklar

Siz ne düşünüyorsunuz?

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.